አዋጅ ቁጥር ፻፳/፲፱፻፺ ዓ.ም. የሕይወታዊ ሀብት ጥበቃና ምርምር ኢንስቲትዩት ማቋቋሚያ አዋጅ | GOALGOOLE | Because you need Information for your goals !
7023 Bole Kifle Ketema, Addis Ababa, Ethiopia
0116616179/85 mcc@ethionet.et

አዋጅ ቁጥር ፻፳/፲፱፻፺ ዓ.ም. የሕይወታዊ ሀብት ጥበቃና ምርምር ኢንስቲትዩት ማቋቋሚያ አዋጅ

አዋጅ ቁጥር ፻፳/፲፱፻፺
የሕይወታዊ ሀብት ጥበቃና ምርምር ኢንስቲትዩት ለማቋቋም የወጣ አዋጅ

ኢትዮጵያ ባላት የተለያየ የመልክዓ ምድር አቀማመጥና የአየር ንብረት ምክንያት ሰፊና የዳበረ የሕይወታዊ ሀብት ስብጥር የሚገኝበትና በዓለም ላይ ይህን መሰል ጸጋ ካላቸው አካባቢዎች አንዷ በመሆኗ፣
ይህ በዕፅዋት፣ በእንስሳትና በጥቃቅን ሕዋሳት የሚካተተው የሕይወታዊ ሀብቷ ለሀገሪቱ የግብርና የኢንዱስትሪና የጤና ዘርፎች እድገት እንዲሁም ለሌሎች ማኅበራዊና ልማት ነክ ተግባራት ከፍተኛ ድርሻ ያለው መመኪያ የተፈጥሮ ሀብት በመሆኑ፤
የአየር ንብረት ለውጥ መከሰት የድርቅና ምድረ በዳነት መስፋፋት የሕዝብ ቁጥር ከልማት ዕድገት ጋር ባልተመጣጠነ ሁኔታ መጨመር እንዲሁም የሕይወታዊ ሀብት ጥበቃን ያላገናዘቡ የግብርናና የኢንዱስትሪ ቴክኖሎጂዎች ተግባራዊ መሆን፣ ይህን ሀብት መልሶ ሊተካ በማይቻል ሁኔታ እያጠፉት በመሆናቸው በዚህ የተነሳ በተፈጥሮ ሀብት ላይ የሚደርሰው ጥፋት አሳሳቢ እየሆነ በመምጣቱ፤
በኢትዮጵያ ያለውን ሕይወታዊ ሀብት በሚገባ ለመቃኘት፣ ለመሰብሰብ፣ ጠብቆ በዘላቂነት ለማቆየትና ተመራምሮ ጥቅም ላይ ለማዋል ሁኔታዎችን ማመቻቸት ቅድሚያ ትኩረት ሊሰጣቸው ከሚገባቸው ለልማት አስፈላጊ ከሆኑ ተግባራት አንዱ በመሆኑ፤
በዓለም አቀፍ ደረጃ ኢትዮጵያ በሕይወታዊ ሀብቷ ላይ ያላትን ሉዓላዊ መብት ከማስከበር ጐን ለጐን ሀብቱ ከዜጐቿ አልፎ ተርፎ በየትኛውም ዓለም ለሚገኝ የሰው ዘር ከፍተኛ ጠቀሜታ ያለው በመሆኑ በዓለም አቀፍ ውሎች መሠረት በሚገባ ለመጠበቅ ለመንከባከብና በአግባቡ ጥቅም ላይ ለማዋል የተስማማች በመሆኗ፤
የሕይወታዊ ሀብትን ጥበቃ ምርምርና አጠቃቀም በሀገር አቀፍ ደረጃ የሚያከናውን የሚመራና የሚያስተባብር አካል ማዋቀር በማስፈለጉ፤
በኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ ሕገ መንግሥት አንቀጽ ፶፭(፩) መሠረት የሚከተለው ታውጇል፡፡
፩. አጭር ርዕስ
ይህ አዋጅ “ የሕይወታዊ ሀብት ጥበቃና ምርምር ኢንስቲትዩት ማቋቋሚያ አዋጅ ቁጥር ፻፳/፲፱፻፺” ተብሎ ሊጠቀስ ይችላል፡፡

፪. ትርጓሜ
የቃሉ አገባብ ሌላ ትርጉም ካላሰጠው በስተቀር በዚህ አዋጅ ውስጥ፤
፩. “ሕይወታዊ ሀብት” ማለት በአንድ አካባቢ ውስጥ የዕፅዋት፣ የእንስሳትና የጥቃቅን ሕዋሳት ዘረመሎችና ዝርያዎች ክምችትና ስብጥር እንዲሁም በተደጋጋፊነትና በአንድነት የሚገኙበትን ሥርዓተ-መህድር የሚያጠቃልል ነው፤
፪. “ሥርዓተ-መህድር” ማለት ሕይወት ያላቸው ስብስቦች ሕይዋት ከሌላቸው አካላት ጋር በተስተጋብሮት ያለማቋረጥ በሚለዋወጥ ሂደት ውስጥ የሚኖሩበት የተፈጥሮ ሥርዓት ነው፡፡
፫. “ዘረመል” ማለት ተወራራሽ ባህሪያትን የሚያስተላልፍ በማንኛውም ሕይወት ያለው ነገር ውስጥ የሚገኝ የኬሚካል ቅንብር ነው፤
፬. “ዘቦታ ጥበቃ” ማለት በተፈጥሮ የአኗኗር ሁኔታ ውስጥ በሚገኙበት አኳኋን እንዳሉ የሚፈጸም የእንስሳት የዕጽዋትና የጥቃቅን ሕዋሳት አጠባበቅ ነው፤
፭. “ኢዘቦታ ጥበቃ” ማለት ከተፈጥሮ የአኗኗር ሁኔታ ውጭ በማኖር የሚካሄድ የእንስሳት የእጽዋትና የጥቃቅን ሕዋሳት አጠባበቅ ነው፣
፮. “ሰው” ማለት ማንኛውም የተፈጥሮ ሰው ወይም በሕግ የሰውነት መብት የተሰጠው አካል ነው፡፡

፫. መቋቋም
፩. የሕይወታዊ ሀብት ጥበቃና ምርምር ኢንስቲትዩት (ከዚህ በኋላ “ኢንስቲትዩቱ” እየተባለ የሚጠራ) የሕግ ሰውነት ያለው ራሱን የቻለ የፌዴራል መንግሥት አካል ሆኖ በዚህ አዋጅ ተቋቁሟል፡፡
፪. ኢንስቲትዩቱ ተጠሪነቱ ለኢትዮጵያ የግብርና ምርምር ድርጅት ይሆናል፡፡

፬. ዋና መሥሪያ ቤት
የኢንስቲትዩቱ ዋና መሥሪያ ቤት በአዲስ አበባ ሆኖ እንደአስፈላጊነቱ በማናቸውም ሥፍራ ቅርንጫፍ መሥሪያ ቤት ሊኖረው ይችላል፡፡

፭. ዓላማ
የኢንስቲትዩቱ ዓላማ የሀገሪቱ ሕይወታዊ ሀብት እንዲጠና በአግባቡ እንዲጠበቅ እንዲበለጽግና ለዘላቂ ጠቀሜታ እንዲውል ማድረግና መደረጉን ማረጋገጥ ይሆናል፡፡

፮. ሥልጣንና ተግባር
ኢንስቲትዩቱ የሚከተሉት ሥልጣንና ተግባሮች ይኖሩታል፣
፩. የሀገሪቱን የሕይወታዊ ሀብት ጥበቃ ምርምርና አጠቃቀም የሚመለከቱ የፖሊሲና የሕግ  ሀሳቦችን ማመንጨትና ሲፈቀዱም ሥራ ላይ ማዋልና መዋላቸውን መከታተል፤
፪. በመላው ሀገሪቱ የሚገኘውን የዕፅዋት፣ የእንስሳትና የጥቃቅን ሕዋሳት ሀብት ክምችትና ሥርጭት በመቃኘትና በማሰስ ለኢዘቦታ ጥበቃ የሚውሉትን መሰብሰብና ለምርምርና ለልማት ሥራዎች ጠቀሜታ እንዲውሉ ማድረግ፤
፫. የሀገሪቱን ሕይወታዊ ሀብት ለመጠበቅ የዘቦታና ኢዘቦታ ጥበቃ ዘዴዎችን ሥራ ላይ ማዋል፤
፬. የሕይወታዊ ሀብት ጥበቃና ምርምር መርሀ-ግብሮች ከፌዴራላዊና ክልላዊ የግብርና፣ የኢንዱስትሪና የጤና ልማት ስትራቴጂዎችና ዕቅዶች ጋር የሚጣጣሙበትን ስልት መቀየስ፤
፭. የሀገሪቱን የሕይወታዊ ሀብት ለማበልጸግ ከሚመለከታቸው አካላት ጋር በመተባበር ነባር ዝርያዎችን በሀገር ውስጥ ከአንዱ ክልል ወደሌላው ባሕሪያቸው ሳይለወጥ ባሉበት መልክ ማስተዋወቅ፣ በተለያዩ የተፈጥሮና ሰው ሰራሽ ችግሮች ምክንያት የጄኔትክ ሀብት የተመናመነባቸውን አካባቢዎች በማጥናትና በመለየት ቀደም ሲል ከተሰበሰበውና በኢዘቦታ ጥበቃ ከሚገኘው ዘር በመጠቀም መልሶ የመተካት ተግባራትን ማከናወን፤
፮. ሀገሪቱን በተጨማሪ የሕይወታዊ ሀብት ለማበልጸግ እንደአስፈላጊነቱ በዓለም አቀፍ ደረጃ የሕይወታዊ ሀብት ከውጭ ማስመጣትና ቀደም ሲል ከሀገር የወጡትን ዝርያዎች ተከታትሎ ማስመለስ፤
፯. ኢትዮጵያ አባል በመሆን የተቀበለቻቸው የሕይወታዊ ሀብት ጉዳይን የሚመለከቱ ዓለም አቀፍ ስምምነቶች፣ ውሎችና ግዴታዎች በተግባር እንዲፈጸሙ ተገቢውን ጥረት ማድረግ፤ እንዲሁም የሕይወታዊ ሀብትን በሚመለከቱ በአገር ውስጥና ዓለም አቀፍ ጉባዔዎች ላይ መሳተፍ፤
፰. ለሕይወታዊ ሀብት ጥበቃ ምርምርና ልማት የቴክኒክ ዕርዳታና ሌላም ድጋፍ ለመስጠት ችሎታና አቅም ካላቸው ማናቸውም ወገኖች ጋር ዓለም አቀፍ ግንኙነት መመስረት፤
፱. የሕወታዊ ሀብት ጥበቃ፣ ምርምር፣ እንክብካቤና አጠቃቀምን በሚመለከት ከሚመለከታቸው የፌዴራልና የክልል አካላት ጋር በመተባበር መሥራት፤
፲. ብሔራዊ የእንስሳት ቤተመዘክር እና ብሔራዊ ኸርባሪየም በማደራጀት ለተመራማሪዎችና ተጠቃሚዎች አገልግሎት መስጠት፤
፲፩. የሀገሪቱን ሕይወታዊ ሀብት መጠንና ሥርጭት ለማወቅ፤ ለማጥናት፣ ለመጠበቅ፣ ለማሻሻል፣ ለማበልጸግና ለዘላቂ ጥቅም ለማዋል የሚያስችሉ ምርምሮችን ማካሄድ፤
፲፪. የሥርዓተ-መህድር ጥናትና ምርምር ማካሄድ፣ የሀገሪቱን የሕይወታዊ ሀብት መጠንና ሥርጭት የሚያራምዱ ወይም የሚያናጉ ክስተቶችን አስቀድሞ በመተንበይ ጤናማ ሁኔታዎችን ለመቀጠልና ችግሩን ለመገደብ የሚያስችሉ የፖሊሲ ሀሳቦችን ለሚመለከታቸው አካላት ማቅረብ፤
፲፫. ሕይወታዊ ሀብትን በመጠበቅ በማበልጸግና ለዘላቂ ጥቅም አንዲውሉ በማድረግ ረገድ የኅብረተሰቡን ተሳትፎና ድጋፍ ማበረታታት፤
፲፬. የሕይወታዊ ሀብት አጠባበቅ፣ ልማትና አጠቃቀም የሚመለከቱ ባሕላዊ አሠራሮችን ማጥናትና ለወደፊት ዕድገት ከሣይንሳዊ አሠራሮች ጋር እንዲጣጣሙ ማድረግ፤
፲፭. የሕይወታዊ ሀብት ጥበቃና ምርምርን በሚመለከት ከአህጉራዊና ዓለም አቀፍ ተቋማት ጋር በመተባበር፣ ሀገሪቱ በሕይወታዊ ሀብቷ ላይ ያላትን የሉዓላዊነት መብት ለማረጋገጥና ጥቅሟን ለማስከበር የሚያስችሉ ርምጃዎችን አግባብ ባላቸው ዓለም አቀፍ ስምምነቶችና በሀገሪቱ ሕጐች መሠት መውሰድ፤
፲፮. የሀገሪቱ ሕይወታዊ ሀብት መረጃዎች የሚጠበቁበትንና ጥቅም ላይ የሚውሉበትን ሥርዓት መዘርጋት፤
፲፯. የሀገሪቱን ሕይወታዊ ሀብት ጥበቃና ምርምር አቅም ለመገንባትና በቂ የሰለጠነ የሰው ኃይል ለማፍራት እንዲሁም ሀብትን በይበልጥ ጥቅም ላይ ለማዋል የሚያስችል የባዮ-ቴክኖሎጂ አጠቃቀም እንዲዳብር አግባብ ካላቸው ኣካላት ጋር በመተባበር መሥራት፤
፲፰. በኅብረተሰቡ ዘንድ ስለሕይወታዊ ሀብት ጥበቃ ልማትና አጠቃቀም ተገቢው እውቀት እንዲሰርጽ ከብዙሃን መገናግ ዘዴዎችና ከትምህርት ተቋማት ጋር በመተባበር የአሕዝቦት ሥራ መሥራት፤
፲፱. በሕይወታዊ ሀብት አጠባበቅና አጠቃቀም ረገድ የአማካሪነት አገልግለት መስጠት፤
፳. የሕይወታዊ ሀብት ናሙና ለመሰብሰብ፣ ለማሠራጨት ወደ ውጭ አገር ለመላክ ወይም ከውጭ አገር ለማስመጣት ለሚፈልጉ ፈቃድ መስጠት፡፡
፳፩. ለሚሰጠው አገልግሎት ተገቢውን የአገልግሎት ክፍያ መወሰንና መሰብሰብ፤
፳፪. የንብረት ባለቤት መሆን ውል መዋዋል በስሙ መክሰስና መከሰስ፤
፳፫. ዓላማውን ለማስፈጸም የሚያስፈልጉ ሌሎች ተግባሮችን ማከናወን፡፡

፯. የኢንስቲትዩቱ አቋም
ኢንስቲትዩቱ፣
፩. አንድ ዋና ሥራ አስኪያጅ
፪. አንድ ምክትል ዋና ሥራ አስኪያጅ እና
፫. አስፈላጊው ሠራተኞች ይኖሩታል፡፡

፰. የኢትዮጵያ ግብርና ምርምር ድርጅት ቦርድ
የኢትዮጵያ ግብርና ምርምር ድርጅት ቦርድ ከዚህ በፊት በአዋጅ ቁጥር ፸፱/፲፱፻፹፱ የተሰጠው ተግባርና ኃላፊነት እንደተጠበቀ ሆኖ በተጨማሪ በሕይወታዊ ሀብት ጥበቃና ምርምር ረገድ የሚከተሉት ተግባርና ኃላፊነት ይኖሩታል፣
፩. በዚህ አዋጅ የተመለከቱት የኢንስቲትዩቱ ዓላማዎች እንዲሁም ሥልጣንና ተግባሮች በሚገባ ሥራ ላይ መዋላቸውን መከታተል፤
፪. ኢንስቲትዩቱ የሚያመነጫቸውን የፖሊሲና የሕግ ሃሣቦች መገምገምና ኢንስቲትዩቱ ተጠሪ በሆነበት ድርጅት በኩል ለመንግሥት ማቅረብ፤
፫. በኢንስቲትዩቱ የሚካሄዱ የሕይወታዊ ሀብት ጥበቃና ምርምር ፕሮግራሞችን መገምገምና ማጽደስ በሥራ ላይ መዋላቸውንም መከታተልና መቀጣጠር፤
፬. ለኢንስቲትዩቱ ተግባር አፈጻጸም አመቺ የሆነ ድርጅታዊ መዋቅር የአሠራር ዘዴና የአስተዳደር ደንብ ተጠንቶ በሥራ ላይ እንዲውል ማድረግ፤
፭. የኢንስቲትዩቱን ምክትል ዋና ሥራ አስኪያጅና ለዋናው ሥራ አስኪያጅ ተጠሪ የሆኑ ኃላፊዎችን ምደባ ማጽደቅ፤
፮. በዋናው ሥራ አስኪያጅ የሚቀርበውን የኢንስቲትዩቱን ሪፖርት ማጽደቅ፤
፯. ለኢንስቲትዩቱ ዓላማ መሳካት በሚረዱ ሌሎች ጉዳዮች ላይ በመምከር ተገቢውን ውሳኔ መስጠት፡፡

፱. ስለ ዋናው ሥራ አስኪያጅ
፩. ዋናው ሥራ አሰኪያጅ በቦርዱ አቅራቢነት በመንግሥት ይሾማል፤
፪. ዋናው ሥራ አስኪያጅ የኢንስቲትዩቱ ዋና ሥራ አስፈጻሚ ሆኖ ከቦርዱና በቦርዱም አማካኝነት ከኢትዮጵያ ግብርና ምርምር ድርጅት በሚሰጠው አጠቃላይ መመሪያ መሠረት የኢንስቲትዩቱን ሥራዎች ይመራል ያስተዳድራል፡፡
፫. የዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ (፪) አጠቃላይ አነጋገር እንደተጠበቀ ሆኖ ዋናው ሥራ አስኪያጅ፤
ሀ. በዚህ አዋጅ አንቀጽ ፮ የተመለከቱትን የኢንስቲትዩቱን ሥልጣንና  ተግባሮች በሥራ ላይ ያውላሉ፤
ለ. ኢንስቲትዩቱ ተጠሪ ለሆነበት ግብርና ምርምር ድርጅት በወጣው መመሪያና አግባብነት ባላቸው ሌሎች ሕጎች ተመሥርቶ የኢንስቲትዩቱን ሠራተኞች ይቀጥራል ያስተዳድራል፤
ሐ. የኢንስቲትዩቱን የሥራ ፕሮግራምና በጀት ያዘጋጃል፣ ሲፈቀድም በሥራ ላይ ያውላል፤
መ. ለኢንስቲትዩቱ በተፈቀደለት በጀትና የሥራ ፕሮግራም መሠረት ገንዘብ ወጪ ያደርጋል፤
ሠ. ኢንስቲትዩቱ ከሦስተኛ ወገኖች ጋር በሚያደርጋቸው ግንኙነቶች ሁሉ ኢንስቲትዩቱን ይወክላል፤
ረ. የኢንስቲትዩቱን ዓመታዊ ሪፖርት አዘጋጅቶ በኢትዮጵያ ግብርና ምርምር ድርጅት ዋና ዳይሬክተር በኩል ለቦርዱ ያቀርባል፡፡
፬. ዋና ሥራ አስኪያጁ ለኢንስቲትዩቱ የሥራ ቅልጥፍና በሚያስፈልግ መጠን ከሥልጣንና ተግባሩ በከፊል ለኢንስቲትዩቱ ምክትል ዋና ሥራ አስኪያጅ ለሌሎች ኃላፊዎችና ሠራተኞች በውክልና ሊያስተላልፍ ይችላል፡፡
፲. በጀት
፩. የኢንስቲትዩቱ በጀት ከሚከተሉት ምንጮች የተውጣጣ ይሆናል፤
ሀ. ከመንግሥት በጀትና ድጐማ
ለ. ከኢንስቲትዩቱ ገቢ እና
ሐ. ከማናቸውም ሌላ ምንጭ፡፡
፪. በዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ (፩) ከተጠቀሱት ምንጮች የሚገኘው ገንዘብ በኢትዮጵያ ብሔራዊ ባንክ ወይም በሚወክለው ሌላ ባንክ ተቀማጭ ሆኖ በመንግሥት የፋይናንስ ሕግ መሠረት ለኢንስቲትዩቱ ዓላማዎች ማስፈጸሚያ ይውላል፡፡

፲፩. የሂሣብ መዛግብት
፩. ኢንስቲትዩቱ የተሟላና ትክክለኛ የሆኑ የሂሳብ መዛግብት ይይዛል፡፡
፪. የኢንስቲትዩቱ የሂሣብ መዛግብት በዋናው ኦዲተር ወይም እርሱ በሚሰይመው ኦዲተር በየዓመቱ ይመረመራሉ፡፡

፲፪. የፈቃድ አስፈላጊነት
የሕይወታዊ ሀብት ናሙና ለመሰብሰብ ለማሠራጨት ወደውጭ አገር ለመላክ ወይም ከውጭ አገር ለማስመጣት የሚፈልግ ማንኛውም ሰው ከኢንስቲትዩቱ ፈቃድ ማውጣት ይኖርበታል፡፡

፲፫. ስለ ቅጣት
የኢንስቲትዩቱ ፈቃድ ሳይኖረው የሕይወታዊ ሀብት ናሙና የሰበሰበ፣ ያሰራጨ ወደውጭ አገር የላከ ወይም ከውጭ አገር ያስመጣ ማንኛውም ሰው ከአምስት ዓመት እስከ አሥር ዓመት በሚደርስ እስራትና ከአሥራ አምስት ሺህ እስከ ሃያ ሺህ ብር በሚደርስ የገንዘብ መቀጫ ይቀጣል፡፡

፲፬. የመተባበር ግዴታ
ማንኛውም ሰው ወይም ተቋም ወይም ድርጅት ለዚህ አዋጅ አፈጻጸም ከኢንስቲትዩቱ ጋር የመተባበር ግዴታ አለበት፡፡

፲፭. የመብትና ግዴታዎች መተላለፍ
የዕፅዋት ጀኔቲክ ማዕከል እንዲሁም የዱር እንስሳት ጥበቃ ልማትና አጠቃቀም ድርጅት በመባል ይታወቁ የነበሩት ተቋማት መብትና ግዴታዎች በዚህ አዋጅ ለኢንስቲትዩቱ ተላልፈዋል፡፡

፲፮. ተፈጻሚነት ስለማይኖራቸው ሕጎች
ከዚህ አዋጅ ጋር የሚቃረን ማናቸውም ሕግ በዚህ አዋጅ በተመለከቱ ጉዳዮች ላይ ተፈጻማነት አይኖረውም፡፡

፲፯. አዋጁ የሚጸናበት ጊዜ
ይህ አዋጅ ከሰኔ ፲፰ ቀን ፲፱፻፺ ዓ.ም. ጀምሮ የጸና ይሆናል፡፡

ዶ/ር ነጋሶ ጊዳዳ
የኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ ፕሬዚዳንት
የኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ
ፌዴራል ነጋሪት ጋዜጣ